Marmara Bölgesi
Türkiye’nin kuzey batısında yer alan Marmara bölgesi, adını bir iç
deniz olan MARMARA denizinden alır. Türkiye coğrafyası içinde
yükseltileri en az olan bölgedir. Yer şekilleri bakımından diğer
bölgeler ile karşılaştırılacak olursa engebeli olmadığı görülür. Trakya
bölgesindeki Işık, Koru ve Yıldız Dağları ile Anadolu Yarımadasındaki
Samanlı ve Uludağ bölgenin en önemli yükseltileridir.Marmara bölgesinin
nerdeyse tamamına yakını ovalık alanlarla kaplıdır. Balıkesir,
Adapazarı, Bursa, Karacabey ve İnegöl ovaları en önemli tarım
alanlarıdır. Tekirdağ yarımadası da Türkiye’nin önemli tarım
alanlarından biriyken son yıllarda hızla artan sanayileşme sonucunda bu
alanlar maalesef gün gectikce azalmaktadır.
Sakarya, Meriç, Ergene, Susurluk ve onun kolları olan Nilüfer ve
Kemalpaşa çayları bölgenin belli başlı akarsularıdır. Göller bakımından
oldukça zengin bir bölgedir. Çatalca- Kocaeli bölümünde Küçük ve
Büyükçekmece, Durusu ve Sapanca, Güney Marmara bölümünde ise Kuş, İznik
ve Ulubat Gölleri bilinen su havzalarıdır.
Marmara Bölgesi, coğrafi konumundan dolayı, farklı iklimler arasında
bir geçiş alanıdır. Marmara bölgesinde Akdeniz ve Karadeniz iklimleri
arasında geçiş ikliminin özellikleri görülür. Bölgenin iç kesimlerinde
ise karasal iklim hakimdir. Kuzey Marmara’da Karadeniz iklimi etkili
olduğundan bitki örtüsü orman, Güney Marmara’da ise Akdeniz iklimi
etkili olduğundan bitki örtüsü Makilikdir.Ergene Havzasının bitki
örtüsü ise Bozkır özelliklerine sahiptir.
Nufus yoğunluğu bakımından Türkiye’nin en kalabalık nüfusunu
barındıran bölgesidir. Özellikle Çatalca-Kocaeli (İstanbul-İzmit)
bölümünde ve Bursa yöresinde nufus çok kalabalıktır.
%30 luk Ekili - dikili arazi oranı ile Türkiye’de 1.
sıradadır.İklimler arasında geçiş özelliğine sahip olduğu için tarım
ürünleri çeşidi fazladır. Genel orman dağılımında %11,5 luk payı ile
Türkiye’de 4. sıradadır.Kümes hayvancılığı ve ipek böcekçiliğinde ise
1. sırada gelir. Nüfus ve nüfus yoğunluğu, göç alma ve şehirleşme
bakımından Türkiye sıralamasında en başta gelir. Sanayı tesisleri (%50)
ve enerji tüketiminde 1. sıradadır.Ulaşım ağının en geniş olduğu
bölgedir.Turizm gelirleri en yüksek olan bölgedir.Kıtalar ve denizler
arasında geçiş özelliğine sahiptir.
Marmara Bölgesi’nin yıllık sıcaklık değerleri ise, Ortalama sıcaklık: 14 -16 °C,En sıcak ay ortalaması : 23 - 25 °C
En soğuk ay ortalaması: 5 - 6 °C dir.
Karadeniz Bölgesi
Türkiye coğrafyasının kuzeyini nerdeyse tamamen kaplayan Karadeniz
Bölgesi, adını komşu olduğu Karadeniz’den alır ve Sakarya ovası’nın
doğusundan Gürcistan sınırına kadar uzanan coğrafi bölgedir.
Büyüklük bakımından Türkiye’deki bölgeler arasında 3. sırada yer alır.
Türkiye’nin doğu-batı genişliği ve dolayısıyla da yerel saat farkı en
fazla olan bölgesidir.
Karadeniz Bölgesi kendi içinde, DOĞU,ORTA ve BATI KARADENİZ olmak üzere üc bölgeye ayrılır.
Yalnız çam, Doğu Karadeniz Dağları (
Kaçkarlar ),Mescit dağları, Kop dağı, Giresun dağları, Canik dağları,
Küre Dağları, Ilgaz dağları, Köroğlu ve Bolu Dağları bölgenin en
belirgin yükseltileridir ve kıyıya paralel olarak uzanırlar… lll.
Jeolojik devirde Alp kıvrımları sonucu doğu - batı yönünde oluşan bu
dağlar, “Kuzey Anadolu dağları ” genel adıyla anılırlar. Kıyı ile iç
kesim arasında ulaşım zordur. Dolayısıyla ulaşımda dağlar arasındaki
yüksek geçitler kullanılır.
Dağlar kıyıya paralel uzandığı için deniz kıyılarında doğal limanlar
az, falezler yaygındır, denizin etkisi iç kesimlere kadar sokulamaz.
Bölge engebeli olduğu için, tarım alanları parçalı ve dardır. Ovalık
alanları azdır.
Orman bakımından Türkiye’nin en zengin (%25) ve en fazla yağış alan
bölgesidir.Yağışlara bağlı olarak en fazla kimyasal çözülmenin
görüldüğü bölgedir. Türkiye’nin en fazla göç veren bölgelerindendir.
Türkiye Taşkömürü ve bakır üretiminde birinci sıradadır. Tek doğal
limanı Sinop’tur. Ancak ard bölgesi ile ulaşım zorluğu olduğundan
gelişmemiştir.
Akarsu rejiminin nisbeten düzenli olduğu tek bölgedir. Bölgede
Çarşamba ve Bafra delta ovaları vardır.Nem miktarı en fazla olan
bölgedir.Bu yüzden yıllık sıcaklık farkı en az olan bölgedir.Yıllık
ortalama sıcaklık 14-15 °C’dir. En sıcak ay ortalaması 22-23°C’dir. En
soğuk ay ortalaması ise 5-6 °C’dir.Her mevsim yağışlı olan Karadeniz
bölgesinde yağışlar en fazla sonbaharda en az ilkbaharda görülür.
Karadeniz Bölgesi’nde büyük bir göl yoktur. Ancak sık sık heyelan
görülen bu bölgede bu sebeple oluşmuş heyelan set göllerine rastlanır.
Bunların en bilinenleri ise,Tortum,Sera,Abant, Yedigöller ve
Uzungöl’dür.. Ayrıca yüksek dağların doruklarına yakın
bölgelerde,sayısız coklukta buzul göllerine rastlanır.
Çoruh ve kolları,Yeşilırmak-Gök ırmak, Kızılırmak, Filyos,Yenice çayı ve Sakarya nehri bilinen akarsu kaynaklarıdır.
Kıyı kesiminde her mevsim yağış alan Karadeniz İklimi görülür. İç kesimlerde Karasal İklim hakimdir.
Türkiye’nin en yoğun bitki örtüsüne sahip bir bölgesidir. Bitki örtüsü,
kıyı kesiminde ormanlar, dağların hemen arka tarafında ise bozkırlardan
olusur. Kıyı kesimindeki nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının
üzerindedir. Yerleşkeler kıyı kesiminde dağınık, iç kesimlerde ise daha
topludur.
Son yıllarda grafiği hızla yükselen “Doğa Turizm” alanında
Türkiye’nin göz bebeği olma yolunda artan bir öneme sahiptir.
Bozulmamış doğal alanların çokluğu ve yöresel özelliklerini günümüze
kadar taşımayı başarmış yaylacılık kültürü, bölgeye olan ilginin
artmasına neden olmaktadır.
Güney-Doğu Anadolu Bölgesi
Batıda Akdeniz , Kuzeyde ve Doğuda Doğu Anadolu, güneyde ise Suriye ile komşu olan Güney-Doğu Anadolu Bölgesi, Güney-doğu Toroslar’ın güneyinde yer alır.Bölgenin kuzeyinde Güneydoğu Torosları uzanır. Karacadağ, Mazo Dağı ve Mardin Eşiği diğer dağlarıdır.
Güneydoğu Anadolu bölgesinde Altınbaşak, Suruç, Viranşehir ve Ceylanpınar önemli ovalardır. En önemli akarsuları Fırat ve Dicle’dir.
Türkiye’de yağışın en az düştüğü İçanadolu’dan biraz daha fazla yağış alır.ancak buna rağmen kuraklık daha fazla yaşanır. Bunun nedeni buharlaşmanın fazla olmasıdır.Bölgede yağış batıdan doğuya ve güneyden kuzeye doğru artar. Bu artışın nedeni yükseltidir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesinin büyük bir bölümünde bitki örtüsü olarak bozkırlar hakımdir.
Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının üstündedir. Nüfusun yoğun olduğu yerler Antep Yöresi, Torosların güney etekleri ve akarsu boylarıdır.
Ekili-dikili alan sıralamasında Türkiye genelinde 4. sırada yer alan Güneydoğu Anadolu bölgesinde tarımın en büyük sorunu sulama ve kuraklıktır. GAP’la birlikte sulama sorunu çözülmüş gibi görünsede bilincsizce yapılan aşırı sulama sebebiyle tarım arazilerinden elde edılen verim düşüktür.Yapılan çalışmalar ve alınan önlemler sonucunda bölgeden elde edilen tarımsal ürün miktarının zamanla artması beklenmektedir.Güneydoğu Anadolu Bölgesinde tarımı en çok yapılan ürünler ; Antepfıstığı, üzüm, pamuk, karpuz, kırmızı mercimek, buğday, arpa, susam ve nohuttur.
Yer altı kaynakları içinde en önemlisi petroldür. Türkiye Petrolünün tamamına yakını bu bölgeden çıkarılır. Doğalgaz, linyit ve fosfat diğer yer altı kaynaklarıdır.
En yüksek yaz sıcaklıklarına bu bölgede rastlanır. Bunda güneyden gelen sıcak hava akımları etkilidir.En az ormanlık alana sahiptir (% 3).Türkiye’de petrolun büyük bölümü ve Fosfat’ın çoğu bu bölgedan sağlanır.En fazla kırmızı mercimek, antep fıstığı ve susam bu bölgeden elde edilir.Buharlaşmanın fazla olmasından dolayı Türkiyenin en kurak bölgesidir.Bitkiler en fazla suya bu bölgede ihtiyaç duyarlar.En az bulutlu günler bu bölgede görülür.Bölgede doğal göl yoktur.Yıllık sıcaklık ortalaması 14 -16°C,En sıcak ay ortalaması 30 - 32°C,En soğuk ay ortalaması ise 3-5°C dir.
Ekleme:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Türkiye'nin 7 coğrafi bölgesinden en küçük olanı.
Türkiye Cumhuriyeti, Kuzey yarımkürede, Avrupa ve Asya kıtalarının kesişme noktasında bulunan bir ülke. Ülke topraklarının büyük bir bölümü Anadolu yarımadasında, kalanı ise Balkan Yarımadası'nın uzantısı olan Trakya'da bulunur. Ülkenin üç yanı Akdeniz, Karadeniz ve bu iki denizi birbirine bağlayan Boğazlar ile Marmara Denizi ve Ege Denizi ile çevrilidir. Komşuları Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, İran, Irak ve Suriye'dir.
Irak ve
Irak Orta Doğu ülkelerinden biri. Kuzeyinde Türkiye, batısında Suriye ve Ürdün, doğusunda İran, güneyinde Kuveyt, Suudi Arabistan ve Basra Körfezi yer alır. Başkenti Bağdat olan ülkenin nüfusu 26 milyondur. (46. sırada) Osmanlı İmparatorluğunun çöküşünün ardından Ortadoğu’da kurulmuş olan devletlerden birisidir. Tarih içinde hiçbir zaman yaşamış olan bir Irak devleti ve Irak halkı olmamıştır. Irak adı da Osmanlı İmparatorluğu döneminde merkeze olan uzaklığından dolayı “Irak “ kelimesiyle
Suriye'nin kuzeyinde,
Suriye Arap Cumhuriyeti ortadoğu ülkelerinden. Başkenti Şam'dır. Yüzölçümü 185.180 km2, nüfusu 17,585,540, dili Arapça, dini İslam olan ülke Güneybatı Asya’da, Ortadoğu’nun kalbi durumunda bir mevkiye sahiptir. 32° 19’ - 37° 20’ kuzey enlemleriyle 35° 37’ - 42° 22’ doğu boylamları arasındadır. Kuzey ve kuzeybatıdan Türkiye, doğudan Irak, güneyden Ürdün, batıdan İsrail, Lübnan ve Akdeniz ile çevrilidir.
Doğu Anadolu Bölgesi'nin güneyinde,
Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden biridir. Anadolu topraklarındaki konumunda doğuda yer alması nedeniyle Birinci Coğrafya Kongresi tarafından 1941 yılında böyle isimlendirilmiştir.
Akdeniz Bölgesi'nin doğusunda ve
Akdeniz Bölgesi Türkiye’nin 7 coğrafi bölgesinden biridir. Anadolu’nun güneyinde Akdeniz kıyısı boyunca uzanır; genişliği 120-180 km arasında değişir. Batı ve k.batısında Ege Böl., kuzeyinde İç Anadolu Böl. , doğusunda G.Doğu Anadolu Böl. Güneyinde ise Akdeniz bulunur. G.doğudan Suriye ile komşudur. Yüzölçümü 110000 km2 dolayındadır; Türkiye toplam alanının yaklaşık %14’nü kaplar. Kıyı uzunluğu doğuda Suriye sınırından batıda Dalaman Çayına kadar 1542 Km’dir.
İran'ın batısında yer alır.
Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden biri. Doğu Anadolu ve Akdeniz bölgeleri ile komşu olan Güneydoğu Anadolu, yüzölçümü bakımından en küçük bölgedir. Yüzölçümü 57.000 km2 olup, Türkiye’nin % 7,5’ini kaplar. Suriye ve Irak’la sınırı vardır. Doğu Anadolu bölgesiyle olan sınırını, bir yay gibi uzanan Güneydoğu Torosların güney etekleri meydana getirir. Bölge, Akdeniz bölgesinden
İran İslam Cumhuriyeti Asya’nın batısında yer alan bir devlet. Kuzeyinde Ermenistan, Azerbaycan, Türkmenistan ve Hazar Denizi, doğusunda Afganistan ve Pakistan, batısında Türkiye ve Irak, güneyinde Basra ve Umman körfezleri bulunur.
Gaziantep Platosu ile ayrılır. Suriye sınırı Kilis’in hemen güneydoğusundan başlayıp demiryolu hattı boyunca Dicle’ye kadar devam eder. Dicle’ye doğudan katılan Habur Suyu, Irak sınırını meydana getirir.
Diğer bölgelerde olduğu gibi Güneydoğu Anadolu bölgesinde de il sınırları ile bölge sınırları üst üste gelmez.
Dicle ulu ırmak anlamına gelir
Dicle (ilçe)
Dicle Nehri
Mardin ilinin tamâmı ile çok küçük bâzı kesimi dışında Şanlıurfa’nın tamâmı bölge içinde kalır.
Mardin Güneydoğu Anadolu bölgesinin Dicle bölümünde yer alan il. Diyarbakır, Siirt, Batman, Şırnak, Şanlıurfa, Irak ve Suriye arasında yer alır. Trafik numarası 47’dir.
Kulp, Lice, Çermik ve Cüngüş ilçeleri Doğu Anadolu bölgesinde kalan Diyarbakır ilinin büyük kesimi, Siirt ilinin Eruh, Pervari ve Şirvan ilçeleri dışındaki büyük bölümü; Adıyaman ilinin Gerger ve Çelik ilçeleri dışındaki bölümü; Batman’ın Sason ilçesi dışındaki kesimi; Şırnak ilinin Beytüşşebap, Uludere ilçeleri dışındaki kesimi Güney Anadolu bölgesinde kalır. Gaziantep ilinin Kilis, Nurdağı ve İslahiye; Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinin bâzı kesimleri Güneydoğu Anadolu bölgesinin sınırları içinde yer alır. Çermik ilçesinden başlayan, güneyde Mardin ile Şanlıurfa arasındaki il sınırını izleyerek Suriye sınırına varan çizgi Güneydoğu Anadolu bölgesini Dicle ve Orta Fırat bölümlerine ayırır.
Fiziki Yapı
Güneydoğu Anadolu bölgesi toprakları genelde düzlüklerden meydana gelir. Bölgeyi kuzeyde bir yay biçiminde uzanan Güneydoğu Toroslar kuşatır. Güneydoğu Torosların eteklerinden Suriye sınırına doğru hafif bir eğimle inen Güneydoğu Anadolu düzlüklerinin kenarları, vadilerle yarılmış platolar halindedir. Orta bölümleri ise ova görünümündedir. Düz olan bölgeyi Kollubaba Doruğunda 1957 m yüksekliğe ulaşan Karacadağ ile 1500 metreyi aşan Midyat-Mardin eşiği engebelendirir. Karacadağ ile Mardin- Midyat eşiği Diyarbakır Havzası ile Şanlıurfa Platosunu birbirinden ayırır. Şanlıurfa Platosu ile Suriye sınırı arasında Harran Ovası yer alır. Fırat Vâdisinin batısında Gaziantep Platosu uzanır.
Akarsuları: Türkiye’nin büyük akarsularından olan Dicle ve Fırat bölge topraklarından geçer. Gaziantep Platosundan gelen suları Fırat, Güneydoğu Toroslardan kaynaklanan Batman, Garzan ve Botan çayları gibi akarsuları da Dicle toplar. İlkbaharda artan sular, yaz sonunda azalır. Dicle ve Fırat’ın bölgedeki havzaların sulanması ve enerji üretimi gâyesiyle planlanan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) tamamlama çalışmaları devam etmektedir.
Bölgede doğal göl yoktur. Sulama ve enerji üretimi için yapılan barajlarda biriken sular, suni göller meydana getirmişlerdir. Bu baraj göllerinin başlıcaları şunlardır: Atatürk Barajı, Develi Geçidi Barajı, Ilısu Barajı, Silvan Barajı, Birecik Barajı.
İklim ve Bitki Örtüsü
İklimi: Güneydoğu Anadolu bölgesi, kara iklimi ile Akdeniz iklimi tesiri altındadır. Uzun süren yazlar çok sıcak ve kurak, kışlarsa yağışlı ve Doğu Anadolu’daki kadar olmasa da soğuk geçer. En soğuk ay ortalaması 1,5°C ile 6°C arasında değişir. En sıcak ay ortalaması ise 30°C civârındadır. En yüksek sıcaklık 48°C olarak 17 Temmuz 1978’de Cizre’de ölçülmüştür.
Yağışlar, Suriye sınırına doğru inildikçe azalır.Senelik ortalama yağış miktarı kuzeyde 796 mm iken, Suriye sınırına yakın bölgelerde 331 mm’dir.
Bitki Örtüsü: Bölgenin tabiî bitki örtüsünü bozkır bitkileri meydana getirir. Orman yönünden Türkiye’nin en fakir bölgesidir. Ormanlar bölgenin onda birinden daha az yer tutar. Ormanlarda yaygın olan ağaç türü mazı meşesidir. Meşeler genelde bodur ağaç ve çalı görünümünde olmalarına rağmen, yer yer orman meydana getirirler.
Nüfus ve Yerleşme
Türkiye nüfûsunun % 11.5’i bölgede yaşamaktadır. 1990 nüfus sayımına göre bölge nüfûsu yaklaşık 4.909.000 olup, km2ye yaklaşık 86 kişi düşer. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasından yüksektir. Bölge nüfusunun % 48’i kırsal kesimde, % 52’si ise on bin ve daha fazla nüfuslu şehirlerde yaşar. Yüzey şekilleri ile nüfus yoğunluğu arasındaki ilişki diğer bölgelerden biraz daha farklıdır. Meselâ engebeli olan Mardin-Midyat Eşiği çok kalabalıkken,Diyarbakır Havzasının orta kesimleri seyrek nüfusludur.Nüfûsun en yoğun olduğu kesim Gaziantep’tir.
Ekonomi
Tarım: Güneydoğu Anadolu bölgesi tarım yönünden genelde İç Anadolu bölgesine benzer. Gaziantep bölgesi dışında tarım alanlarının büyük kesimine tahıl ekilir. Tahıl ürünleri arasında birinci sırayı buğday alır. Bunu sırasıyla arpa ve mercimek tâkib eder.Türkiye darı ve mercimek üretiminin yarısı bölgede gerçekleştirilir. Pirinç ekimi başta Diyarbakır olmak üzere sulama imkânı olan bölgelerde yapılır.Sanâyi bitkileri bölgede fazla yetiştirilmez. Bölgenin sanayi bitkileri arasında yer alan tütün daha çok Adıyaman, Siirt ve Diyarbakır illerinde ekilir. Gaziantep, Diyarbakır illeriyle, Kilis, Islahiye ve Oğuzeli ilçelerinde üzüm bağları yaygındır.
Gaziantep, Akdeniz iklimine sâhib olduğundan, bölgede antepfıstığı ve zeytin de yetişir. Son zamanlarda Siirt’te iri tâneli antepfıstığı üretimi önem kazanmıştır.
Hayvancılık: Güneydoğu Anadolu bölgesinde genelde küçükbaş hayvan beslenir. Canlı hayvan ticâretinde koyun ilk sırayı alır. Şanlıurfa, Siverek ve Diyarbakır’ın yemeklik tereyağları, Türkiye çapında meşhurdur. Tiftik keçisi Siirt ve Mardin çevresinde beslenir. Keçi yününden yapılan Siirt battaniyesi çok meşhurdur. Bölgenin ve Türkiye’nin en iyi atları Şanlıurfa ilinde yetiştirilir.
Madencilik: Bölgenin en önemli yeraltı kaynağı petroldür. Raman Dağından çıkarılan petrol, bölgenin en önemli sanâyi kuruluşu olan Batman Rafinerisinde işlenir. Bölgenin diğer yeraltı kaynakları manganez, demir ve Mardin’in Mazıdağı ilçesindeki fosfat yataklarıdır.
Sanayi: Güneydoğu Anadolu’da sanâyi gelişmemiştir. Sanayinin en fazla geliştiği il Gaziantep’tir. İlde çeşitli sanâyi kuruluşları vardır. Güneydoğu Anadolu’da geleneksel sanâyi kollarının yanında çimento, gıda, dokuma, mâdenî eşyâ, tarım âletleri gibi sanâyi kuruluşları gelişmeye başlamıştır.
Ulaşım: Güneydoğu Anadolu bölgesi dışında E-5 Karayoluna bağlanan E-24 Karayolu Gaziantep, Şanlıurfa, Kızıltepe ve Silopi üzerinden Habur Sınır Kapısına varır. Ülke ihracatının önemli bölümü bu sınır kapısından yapılır. Bölgede ulaşımı sağlayan demiryolları, Fevzipaşa, Malatya-Diyarbakır, Kurtalan hattı ile Suriye sınırını tâkib ederek Nusaybin’den ülke sınırları dışına çıkar. Güney hattı üzerinde Şenyurt’tan ayrılan bir şûbe hattı Mardin’e gider. Diyarbakır, Gaziantep ve Batman’da hava ulaşımının sağlandığı havaalanları vardır. Eskiden önemli olan Fırat ve Dicle üzerindeki nehir ulaşımı günümüzde önemini kaybetmiştir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki iller:
Adıyaman
Batman
Diyarbakır
Gaziantep
Kilis
Mardin
Siirt
Şanlıurfa
